Boedelinventaris, akte MOOC8/28.63, 23 April 1809

Inventaris van die boedel · opgeneem 23 April 1809 · op die plaas

Inventaris van alle zodanige goederen, beestiaal, etc:a als er door wijlen den manh:e Ockert Oosthuijzen ab intestato met er dood ontruijmd en nagelaaten, mitsgaders heeden opgenoomen en in waren weezen bevonden zyn geworden, te weeten

Op de plaats de Modder Fonteyn en aldaar

Dit is die dokument wat familiegeheue in rekord omsit. Frans het in 'n gebou op die Citrusdal-eiendom gestaan; totdat hierdie teks gelees is, was dit al wat ons gehad het. Die inventaris noem dit.

---

Die huis, vertrek vir vertrek

Die klerk het in volgorde deur die huis geloop. Daardie volgorde is die vloerplan.

In 't voorhuis — in die voorhuis

Twee-en-twintig lepels en twaalf vurke in 'n huis van dertien mense. En een silwer horlosie — die enigste voorwerp in die hele inventaris wat nie óf 'n stuk gereedskap, óf 'n houer, óf 'n meubelstuk is nie.

In de kamer ter regterhand — in die regterkamer

In de kamer ter linkerhand — in die linkerkamer

Die linkerkamer is die melkkamer. Hier word botter op skaal gemaak — twee vate, twee vaatjies, 'n karring.

In de combuis — in die kombuis

In de winkel — in die werkswinkel

'n Blaasbalk, 'n aambeeldyster, twee voorhamers, 'n tang en 'n skroef. Dit is 'n smidsvuur. Winkel is hier nie 'n winkel nie — dit is die werkswinkel, en die man wat op hierdie plaas gesterf het, was 'n smid.

Op de werf — op die werf

Wagemakershout — wamakershout — is nie vuurmaakhout nie en nie bouhout nie. Dit is handelsvoorraad. Saam met die smidsvuur binne sê dit die ambag reguit: smid en wamaker. En in die tegoede hieronder skuld 'n buurman geld over gekogte wagemakershout — hy het dit verkoop.

Dít is die vaardigheid wat hierdie familie oos die Karoo in gedra het, waar 'n wa die enigste ding was tussen 'n plaas en oral elders.

---

Beestiaal — vee

Tweehonderd skape in 1809, aan die Olifantsrivier, 'n geslag voordat die merinohoogty die Karoo bereik het.

---

Baten des boedels — tegoede aan die boedel

Die laaste reël is die verkoop van die plaas. Die oudste seun het sy vader se plek uit die boedel gekoop vir 1 000 riksdaalders, en teen 11 Desember 1810 was 344 daarvan afbetaal. Dit is OWN-000051 in die model.

Die tweede reël van onder af is die stamvader van hierdie hele projek, drie-en-twintig jaar oud, wat 56 riksdaalders skuld op 'n wa wat hy by sy eie vader gekoop het — gemerk vold:, ten volle betaal.

Lasten des boedels — skulde van die boedel

---

Erfgenaamen — die elf erfgename

Erfgename 5 tot 11 word in die oorspronklike met een aantekening saamgehaak: "alle woonachtig bij denzelver broeder Jacobus Joh:s Oosthuijsen" — almal woon by hulle broer Jacobus Johannes.

De laatstgem: zeven onmondige zijn op speciaal verzoek van Jacobus Johannes Oosthuizen die bij 't afsterven van zijne ouders heeft belooft dezelve te zullen nazigneemen en doen onderwijzen tot dat zij hunne mondige jaren zullen hebben bereykt, besteed.

Hy was vyf-en-twintig jaar oud. Hy het die plaas vir 'n duisend riksdaalders gekoop en sewe kinders aangeneem, die jongste twee, en onderneem om hulle te laat leer.

Let op die frase "bij 't afsterven van zijne ouders" — by die afsterwe van sy ouers, meervoud. Die moeder was reeds dood. Hierdie kinders was volslae wese.

---

Slotformule

Aldus gedaan en g'inventariseerd ter plaatse genaamd de Modder Fonteijn gel: aan d' Oliphants rivier op den 23 April 1809, ende zulx op 't op en aangeeven van de burgers Jacobus Johannes en Ockert Almoro Oosthuizen, dewelke verklaarde zig hierinne ter goeder trouwe gedragen en huns weetens niets versweegen of te rug gehouden te hebben van al 't geen tot den boedel en nalatenschap behoord … ende zulx in 't bij weezen van den clercq Johannes Dorotheus Camijn en den eerste gerechtsboden Hendrik van As junior als getuijgen.

Als getuygen: J:D: Camijn, H: van As junior Voor de opgaave: Jacobus Johanes Oosthuysen, Ocker Almero Oosthuysen Ten mynen overstaan: A:A: Faure

"Ocker Almero Oosthuysen" — die stamvader se eie handtekening, drie-en-twintig jaar oud, in 1809. Hy teken homself Ocker, die noemnaam, nie Ockert nie.

---

Wat hierdie rekord vasstel

1. Die Citrusdal-eiendom is gedokumenteer. De Modder Fonteyn, gelegen aan d'Olifants rivier — PAR-000065, die westelikste perseel in die model en die familiesetel voor die trek oos.
2. Die ambag. Smede en wamakers, met 'n smidsvuur in die huis en wamakershout te koop op die werf. Nie net veeboere nie.
3. Tweehonderd skape, in 1809, voor die Karoo.
4. Die vroegste gedokumenteerde adres vir die stamvader, PER-000001 — en dit is aan die Olifantsrivier, vierhonderd kilometer wes van Middelwater.
5. Die familie was geletterd. Twee broers teken hulle eie name; 'n belofte om sewe broers en susters te laat onderwezen word gemaak en aangeteken.
6. Geen slawe word gelys nie. Anders as sy vader se 1802-boedel en die drie Tarka-inventarisse in hierdie gids, het hierdie huishouding geen gehou nie — of geen het oorleef om geïnventariseer te word nie. nog onseker

---

Gelias 29 Julie 2026. Transkripsie © TANAP / Globalise; publikasie slegs toegelaat met die bewaarplek en verwysingsnommer genoem, soos hierbo gedoen.